Lesstof

“A great leader’s courage to fulfill his vision comes from passion, not position” (John C. Maxwell)

Leiderschap is een essentiële vaardigheid voor het succes van elke sociale onderneming. Sociale ondernemingen zijn weer cruciaal voor het gezond functioneren van de samenleving vooral in afgelegen, geïsoleerde gebieden. De belangrijkste eigenschappen die een leider van een sociale onderneming moet hebben, zijn: expertise, integriteit, empathie en passie voor wat betreft de missie van de onderneming. Deze eigenschappen worden vaak vergeten als we het hebben over leiderschap in het bedrijfsleven. Zonder deze eigenschappen worstelen leiders in de sociale economiesector om een positieve impact te maken, hebben ze zelden sterke ondersteuningssystemen en missen ze de motivatie om nieuwe leiders te trainen. Leiders van sociale ondernemingen zijn oplossingsgericht, netwerkers met scherpe communicatieve vaardigheden en ambitie. Zo zijn ze in staat om voorop te lopen en hun visie te verkopen.

Het is belangrijk om te vermelden dat leiderschap over het algemeen niet gerelateerd is aan management. Managers zijn niet per se leiders en leiders niet altijd managers. Hoewel managers verantwoordelijk zijn voor het plannen, coördineren en organiseren van taken en activiteiten binnen een organisatie, vereist hun rol zeker ook leiderschapsvaardigheden.

Manager is een functietitel maar een leider ben je of ben je niet. Managers houden toezicht op werknemers om ervoor te zorgen dat ze de bedrijfsregels en -richtlijnen volgen en dat ze hun taken uitvoeren. Leiders daarentegen beïnvloeden het gedrag en het werk van anderen in groepsinspanningen om bepaalde doelen in een organisatie of een bepaalde situatie te bereiken. Ook zij kunnen mensen aan het werk hebben, maar wat nog belangrijker is, ze hebben mensen die naar hen opkijken voor begeleiding of inspiratie. De leider heeft visie.

De termen "manager" en "leider" sluiten elkaar niet uit. Leidinggeven en managen zijn twee verschillende rollen die verschillende competenties vereisen. Dat betekent echter niet dat managers geen leiders kunnen worden. Leiderschap vereist zachte vaardigheden die, wanneer ze worden aangeleerd en ingeprent, managers in staat stellen leiderschap te tonen.

Er zijn verschillende manieren om leiders te categoriseren. Meestal labelen we ze op basis van hun beroep en noemen we ze bijvoorbeeld politieke, economische of religieuze leiders. Maar leiders zijn niet alleen degenen die landelijk of wereldwijd bekend zijn. Dat is een veel voorkomende misvatting. De leerkracht van de kleuterschool van je kind kan een leidende rol spelen op zijn/haar werkplek of in een non-profit organisatie. Leider zijn van een sociale onderneming, in een kleinere gemeenschap, is een haalbaar doel.

Leiderschap begint met gemeenschapszin, organisatorische vaardigheden en zelfvertrouwen, dus de vorige units zijn hiervoor handig.

Leiderschap en macht zijn nauw met elkaar verbonden. Mensen hebben de neiging om anderen met macht te volgen. Omdat anderen volgen, leidt de persoon met macht. Zijn machtige mensen goede leiders of worden ze machtig door hun leiderschap? Macht kan uit vele bronnen komen en leiders hebben macht om verschillende redenen. Mensen hebben bovendien ook de neiging om degenen te volgen die het goede voorbeeld geven.

Leiders van sociale ondernemingen moeten hun macht verdienen. Ze verdienen meestal de waardering van anderen nadat ze hun waarde hebben bewezen door voorbeeldige acties. Kortom, ze geven goede voorbeelden/modellen om te volgen.

In de volgende sectie vind je een meer algemene classificatie van de soorten macht.

Meer dan een halve eeuw geleden, in 1959, voerden twee sociaal psychologen, John French en Bertram Raven één van de meest opmerkelijke onderzoeken uit om te begrijpen waarom sommige leiders ons beïnvloeden en het volgende werd gevonden:

Legitiem – dit komt voort uit de overtuiging dat een persoon het formele recht heeft om eisen te stellen en naleving en gehoorzaamheid van anderen te verwachten
Beloning – dit vloeit voort uit het vermogen van een persoon om een ander te compenseren voor naleving
Expert – dit is gebaseerd op iemands hoge niveaus van vaardigheden en kennis
Referentie – dit is het resultaat van iemands waargenomen aantrekkelijkheid, waardigheid en recht op respect van anderen
Dwingend – dit komt voort uit de overtuiging dat een persoon anderen kan straffen voor niet-naleving

Informatief – dit komt voort uit het vermogen van een persoon om de informatie te controleren die anderen nodig hebben om iets te bereiken.

Informatief zijn is nogal relevant in het geval van bedrijfs- of politieke leiders, die meestal charismatische leiders zijn.

Charismatische leiders hebben sterke persoonlijkheden wat anderen aantrekt. Ze schitteren meestal in tijden van crisis of onzekerheid. Ook sociale ondernemers kunnen charismatische leiders zijn vooral als ze anderen inspireren om veranderingen in de maatschappelijke structuur aan te brengen. In dit geval moeten ze het vermogen hebben om hun visie te uiten en te delen en om bij elke stap een gedegen praktisch en ethisch oordeel te vellen. In tegenstelling tot de charismatische leiders die genieten van glamoureuze omgevingen en grote platforms, werken de dienende leiders gewoonlijk face-to-face met anderen waarbij ze interactie hebben met meer mededogen, intimiteit en persoonlijkheid. Dienende leiders zijn degenen die zich richten op het dienen van hun gemeenschap. Hun leiderschap is gericht op de ontwikkeling en het welzijn van anderen. Dienende leiders zijn meer betrokken bij het dagelijks leven van degenen die zij dienen. Ze hebben de capaciteit om hun volgers op te leiden, te trainen en vaardigheden op te bouwen. Beide soorten leiders kunnen effectief zijn binnen sociale ondernemingen, maar hun succes hangt grotendeels af van de aard van het probleem waarvoor ze staan.

Op basis van het bovenstaande komt de volgende vraag boven: wat kunnen (en moeten) leiders bijdragen aan een organisatie wat anderen niet kunnen? Eenvoudiger: wat is hun rol?

Een leider moet vele rollen vervullen, vaak tegelijkertijd. Er zijn verschillende leiders en elk type leiderschap dient in specifieke hoedanigheden. Hieronder worden vijf rollen van een goede leider beschreven in een meer algemene benadering:

De motivator:: Motivatie kan van persoon tot persoon verschillen. Wat motiveert je? Is het geld, vrije tijd of erkenning? De motivator beïnvloedt anderen om op een voordelige manier te handelen. Dit kan bijvoorbeeld erkenning voor uitstekend werk zijn. In sociale ondernemingen is motivatie cruciaal omdat er in het begin meer onzekerheid kan bestaan. Als het de sociale missie is om uitgesloten/kwetsbare sociale groepen te helpen, is motivatie effectief voor de betrokkenheid van deze groepen.
De mentor:: In de juiste richting geleid worden is essentieel voor succes. Een mentor geeft de mentee de basis om succesvol te zijn. Dit type leider past goed bij werknemers die nieuwe hoogten bereiken op elk gebied van het leven. Het begeleiden van je medewerkers is immers een investering in de lokale gemeenschap, in de toekomst van je medewerkers en met een beetje geluk in de toekomst van je bedrijf.
De leerling:: Streef er altijd naar om vandaag een beter mens te zijn dan je gisteren was! De leerling is iemand die voortdurend zijn kennis, vaardigheden en capaciteiten ontwikkelt om de organisatie te helpen haar strategische doelen te bereiken. Levenslang leren is cruciaal voor duurzaamheid. Het kan ook een inspiratiebron zijn voor jouw medewerkers, die in jou een voorbeeld zien en daardoor wellicht ook zichzelf willen ontwikkelen.
De visionair:: Een goede leider definieert duidelijk waar zijn team naartoe gaat en hoe ze daar gaan komen. Leiders zien dat waar ze vandaag zijn, niet is waar ze morgen moeten zijn. In deze rol creëren leiders een gedeelde visie en communiceren deze zo krachtig dat anderen zich bij hen voegen in de reis naar de visie. Een visionair leider is iemand die innovatief is en in staat is om ideeën en concepten van zijn of haar team te benutten en samen te voegen tot een concreet plan. Om een visionaire leider te zijn, moet je leren om vanuit een extern perspectief naar je bedrijf te kijken, innovatief te zijn en vooral als een team met je mensen te werken.
De strateeg:Strategische leiders behalen resultaten met en door anderen met behulp van gedisciplineerde en zorgvuldig geplande processen. Effectieve leiders vertalen visie in resultaten door zich te concentreren op de belangrijkste prioriteiten en door systemen te creëren die mensen empoweren. In deze rol creëren leiders een omgeving waarin mensen kunnen samenwerken en winnen. Een strateeg kan goed delegeren en begrijpt wat ieders sterke punten zijn. Als je een strategische leider wilt zijn, creëer dan een platform voor jou en je team om nieuwe ideeën en concepten openlijk te testen. Wees transparant en wees klaar voor een transformatie wanneer dat nodig is - wat betekent dat je niet langer weerstand biedt aan veranderingen en jezelf aanpast aan technologieën en trends die passen bij jouw bedrijf.

In feite is leiderschap niet alleen een functie, het gaat ook over verantwoordelijkheid, het is een keuze, een offer dat moet worden gemaakt om doelen te bereiken. Goede leiders zijn te herkennen aan kwaliteiten zoals: zelfbewustzijn, prioriteit geven aan persoonlijke ontwikkeling en anderen proberen te helpen, strategisch denken en innovatie aanmoedigen, etc.

Effectieve leiders richten zich ook op het ontwikkelen van hun emotionele intelligentie. Leiders die gemotiveerd zijn om deze kwaliteit te verfijnen, zich goed kunnen aanpassen, veerkrachtiger zijn en feedback accepteren van anderen. Ze luisteren bovendien goed en staan open voor verandering. Delegeren, coachen en begeleiden van medewerkers zijn even belangrijke competenties voor iedereen in een leidinggevende positie. Tegelijkertijd moeten leiders vooruitkijken en nadenken over waar hun organisatie naartoe gaat. Ze moeten bij het nemen van strategische zakelijke beslissingen rekening houden met interne organisatorische factoren, zoals product-roadmap en personeelsbehoeften evenals met externe factoren, waaronder overheidsregelgeving en technologische vooruitgang.

Hieronder vind je een paar tips voor hoe je je kunt verbeteren als leider:

Stel doelen, stel prioriteiten en neem de verantwoordelijkheid om ze te bereiken. Neem ook de verantwoordelijkheid voor het niet behalen van gestelde doelen of het maken van fouten onderweg
Stel grenzen tussen je persoonlijke en professionele leven. Onthoud dat je organisatie jouw voorbeeld zal volgen - als ze jou tot diep in de nacht zien werken, gaan ze ervan uit dat ze hetzelfde moeten doen.
Accepteer dat dingen fout (kunnen) gaan. Dit zal je helpen om op een doordachte manier te reageren zodat een moeilijke situatie niet nog erger wordt gemaakt.
Blijf je bewust van je sterke en zwakke punten en eventuele vooringenomenheid die jouw denken en besluitvorming kunnen beïnvloeden. Voer zelfevaluaties uit en vraag om feedback van je team. Stel meetbare verbeterdoelen op gebieden waar je ruimte hebt om te groeien.
Rekruteer en ontwikkel je team met diverse vaardigheden en achtergronden en geef de teamleden zowel de tools als de ruimte om onderling vertrouwen op te bouwen.
Het delegeren van verantwoordelijkheid kan moeilijker zijn dan het zelf uitvoeren van de taak maar je kunt daardoor wel zien waartoe een team in staat is. Het uitvoeren van complexe taken helpt een team vertrouwen op te bouwen en zijn weg naar groei voort te zetten.
Maak echte connecties met mensen buiten je organisatie. Ga actief op zoek naar mensen die je team sterker maken, ook als hun expertise niet perfect aansluit bij de behoeften die je op dit moment hebt.
Maak van training een prioriteit binnen je organisatie en breng dit in evenwicht met een cultuur waarin teamleden kunnen gedijen.
Concentreer je op de toekomst, begrijp dat er overal om je heen verandering plaatsvindt en behoud een positieve kijk.
Stimuleer creativiteit en innovatie in jouw team door middel van oefeningen zoals brainstormen of prototyping. Laat bedrijfsonderdelen nieuwe ideeën verkennen op basis van de resultaten van deze oefeningen.
Maak weloverwogen beslissingen. Leiders moeten vaak risicovolle beslissingen nemen, maar je moet de handelwijze die je volgt kunnen verantwoorden. Jouw team zal het opmerken als je roekeloze beslissingen neemt - en zij zullen je voorbeeld waarschijnlijk volgen.

Rekening houdend met deze suggesties, ben je mogelijk al in staat om enkele ervan in je bedrijf te implementeren, of ze in de praktijk te brengen voordat je jouw sociale onderneming start.