Lesstof

Wat is sociale impactmeting?

Volgens de International Association of Impact Assessment is het "het proces van analyseren, bewaken en beheren van de beoogde en onbedoelde sociale gevolgen, zowel positieve als negatieve, van geplande interventies (beleid, programma's, plannen, projecten) en alle sociale veranderingsprocessen die door die interventies worden opgeroepen. Het primaire doel is om een meer duurzame en rechtvaardige biofysische en menselijke omgeving tot stand te brengen.

Met andere woorden, het zijn veranderingen die sociale ondernemingen genereren in het ecosysteem waarin die opereren. Het maakt daarbij niet uit of het gaat om sociale, ecologische of culturele veranderingen. Een sociale onderneming is identiek aan elke andere onderneming met betrekking tot economische levensvatbaarheid en financiële duurzaamheid, Het verschil zit in het feit dat een sociale onderneming het genereren van bovengenoemde veranderingen of impact als kernactiviteit heeft waarbij dat ook hun reden van bestaan is. Dit voegt een andere dimensie toe: een sociale onderneming moet een positieve impact hebben op sociaal, ecologisch of cultureel niveau. In deze unit leren we dat "sociale impact" elke positieve impact op de samenleving of de mensen daarin betekent. Zowel de ecologische- als de culturele aspecten worden geacht onder de term sociale impact te vallen. Alleen in die gevallen waar een onderscheid nodig is, wordt dit gemaakt.

Waarom is dat belangrijk?

De vraag om sociale impact te meten en beoordelen neemt toe van verschillende kanten, niet alleen van sociale ondernemingen. Voorbeelden zijn:

• politieke en institutionele organen om zo de gedane uitgaven ten behoeve van de uitgevoerde sociale programma's te evalueren.
• corporaties die willen aantonen dat hun schenking en subsidie aan non-profit organisatie als een concrete investering kan worden beschouwd en niet alleen als louter schenking,
• stichtingen die de subsidies die ze toekennen of de activiteiten die ze financieren en/of ondersteunen moeten selecteren en evalueren,
• investeerders die de impact^[1] willen weten en die het maatschappelijk rendement van investeringen moeten meten,
• donoren en begunstigden waarop de non-profit organisatie invloed uitoefent.

Het op de juiste manier meten van impact is belangrijk voor alle ondernemingen omdat het toont of resultaten worden behaald en doelstellingen worden bereikt. En vooral of dit al dan niet samenhangt met de producten of diensten die door de onderneming worden aangeboden.

5 belangrijke termen:

• Input: welke middelen worden ingezet bij de levering van het product, de dienst of de activiteit
• Activiteit: wat wordt er door de sociale onderneming met die middelen gedaan
• Output: hoe jouw activiteit de beoogde begunstigden/klanten raakt
• Uitkomst: de verandering die optreedt
• Impact: de mate waarin die verandering voortvloeit uit de levering van het product, de dienst of de activiteit.

Bij het evalueren van de impact op basis van resultaten worden nog drie zaken in aanmerking genomen:

• Deadweight: welk verlies van welvaart zou er hebben plaatsgevonden ongeacht de levering van het product, de dienst of de activiteit.
• Alternatieve attributie: het effect dat wordt bereikt door de bijdrage en activiteit van anderen af te trekken van jouw resultaat.
• Drop-off: indommelen door het afnemende effect van de levering van het product, de dienst of de activiteit in de tijd.

De meeste sociale ondernemingen beschouwen zichzelf als katalysatoren voor het creëren van sociale impact. Velen vinden het echter moeilijk om te definiëren wat de specifieke impact is en kunnen geen bewijs van hun impact leveren. Hierdoor hebben sommige sociale ondernemingen te maken met zakelijke en financiële beperkingen en komen ze niet in aanmerking voor aanvullende financiering omdat financiers en investeerders vaak om bewijs vragen. Ze rekenen uiteindelijk niet hun 'sociale impact' mee en richten zich, vanwege het gebrek aan middelen, alleen op overleven.

Hoe meet je sociale impact?

Voordat we ingaan op de verschillende methoden om (sociale) impact te meten, moet je je ervan bewust zijn dat elke vorm van meting gestaafd moet worden met bewijs. Bij sociale impactmeting zijn er 2 soorten:

• Kwantitatief: met behulp van numerieke gegevens (prestatiemetingen, indicatoren, etc.) meten of het beter gaat.
• Kwalitatief: gebruik maken van informatie uit interviews, gesprekken, dialogen etc. met medewerkers, klanten, partners, donateurs en/of begunstigden. Een specifiek type kwalitatief bewijs is het zogenaamde "anekdotisch bewijs" dat gebaseerd is op verhalen van specifieke klanten of begunstigden en hoe zij hebben geprofiteerd van een product, dienst of activiteit.

Wat zijn de meest gebruikte methoden voor het beoordelen of meten van sociale effecten? Het zijn er heel veel. We hebben daarom een paar geselecteerd. We weten dat de lijst niet volledig is en als de onderstaande methodes je niet overtuigen, kun je op zoek gaan naar andere methoden.

Door gebruik te maken van bestaande methoden en ze niet zelf te ontwikkelen bespaar je tijd. Sommigen bieden ook richtlijnen voor het daadwerkelijk uitvoeren van de meting. Onze 5 keuzes zijn:

1. Sociale Ontwikkelingsdoelen (SDG)
2. Sociaal rendement op investering (SROI)
3. Groep deskundigen van de Europese Commissie over sociaal ondernemerschap (GECES-norm)
4. Standaarden voor Global Reporting Initiative (GRI) welke richtlijnen kent voor duurzaamheidsverslaglegging
5. Triple Bottom Line (People, Planet & Profit).

Normen voor sociale ontwikkelingsdoelen

De normen zijn georganiseerd rond vier onderling verbonden thema's, te weten:

• Strategie: Duurzaamheid verankeren en een positieve bijdrage leveren aan sociale ontwikkelingsdoelen is belangrijk omdat het de aandacht, focus en middelen richt op wat het belangrijkst is en waar jouw onderneming de grootste impact kan hebben door resultaten te vergroten of door negatieve resultaten te verminderen.
• Managementbenadering: Door verantwoorde bedrijfsvoering en impactbeheer te integreren in de besluitvorming, kun je opties genereren en beter geïnformeerde keuzes maken tussen die opties om zo je bijdrage aan duurzame ontwikkeling en sociale ontwikkelingsdoelen te optimaliseren.
• Transparantie: Transparant zijn is belangrijk voor het afleggen van verantwoording aan belanghebbenden. Dit betreft alle belanghebbenden, inclusief degenen die in de toekomst worden beïnvloed of mogelijk in de toekomst worden geraakt door je beslissingen en activiteiten. Het helpt belanghebbenden ook om beter geïnformeerde beslissingen te nemen bijvoorbeeld over of ze met of voor jouw onderneming willen werken, erin willen investeren of geld aan je onderneming willen lenen of je producten en diensten willen kopen of gebruiken.
• Bestuur Noodzakelijk onderdeel van het inbedden van verantwoord ondernemen en impactmanagement in de besluitvorming van organisaties. Je informele en formele wijze van bestuur bepaalt verwachtingen over gedrag, hoe beslissingen worden genomen en hoe de onderneming zichzelf en anderen verantwoordelijk houdt voor hun beslissingen en acties in overeenstemming met de waarden, principes en beleid van de onderneming.

Om de juiste indicatoren voor de effectbeoordeling te selecteren, moet je bedrijf eerst een combinatie van indicatoren kiezen die een evenwichtige en adequate weergave bieden van de prestaties en impact van het bedrijf op een bepaald gebied. Hiervoor neem je verschillende soorten indicatoren, het uitdrukken van input, activiteiten, output, resultaten en effecten in overweging. Je zorgt ervoor dat er evenwicht bestaat tussen achterblijvende indicatoren (die de resultaten en effecten meten) en voorlopende indicatoren (die de resultaten en effecten voorspellen).

Vervolgens moeten gegevens worden verzameld voor elk van de geselecteerde bedrijfsindicatoren. Het is niet altijd mogelijk deze direct te verzamelen vanwege effecten verderop in de waardeketen of de complexiteit van de waardeketen. De kosten en complexiteit van het meten moeten in verhouding staan tot de waarde die het meten helpt creëren.

Het gebruik van bestaande bedrijfsprocessen voor het verzamelen van gegevens, bijvoorbeeld gegevens uit inkoop- of verkoopsystemen, zal efficiënter zijn dan het ontwikkelen van nieuwe processen hiervoor. Als de vereiste gegevens niet beschikbaar zijn via bestaande systemen, bestaan er andere methoden voor het verzamelen van gegevens zoals veldbezoeken, vragenlijsten, focusgroepen, interviews enzovoort.

De volledige gids over de impactnormen van sociale ontwikkelingsdoelen bevat verwijzingen naar indicatoren voor de 4 bovengenoemde gebieden. Download de gids hier: https://sdgimpact.undp.org/assets/SDG-Impact-Standards-for-Enterprises-Version1-0-July-2021.pdf

Als je meer ondersteuning nodig hebt bij het bepalen van de indicatoren kan het SDG Kompas (www.sdgcompass.org) helpen. Het heeft bedrijfsindicatoren geïnventariseerd die in kaart zijn gebracht tegen 17 sociale ontwikkelingsdoelen. De inventaris bevat bestaande bedrijfsindicatoren uit algemeen erkende bronnen/standaarden zodat je de belangrijkste voor jouw onderneming kunt selecteren.

Sociaal rendement op investering (SROI)

SROI is niet alleen een hulpmiddel om de sociale impact te berekenen maar biedt ook een raamwerk zodat je kunt nadenken over de maatschappelijke waarde die door jouw onderneming wordt gecreëerd. Het proces om de SROI te berekenen is net zo belangrijk, of zelfs belangrijker, dan de werkelijke berekende waarde. Het proces helpt de complexiteit van de beoordeling (in termen van informatie, actoren, discussies, data, enz.) voorafgaand aan de beoordeling te beperken en beperkt subjectiviteit en willekeur. Vergeet niet dat je informatie, gegevens en feedback moet verzamelen van alle mogelijke belanghebbenden.

SROI kan een evaluerend karakter hebben, d.w.z. je meet achteraf de maatschappelijke waarde van de resultaten die je hebt behaald of het kan een voorspellend karakter hebben, d.w.z. je schat vooraf de maatschappelijke waarde van de verwachte resultaten.

Je bouwt jouw sociale rendement op investering (SROI) met:

1. Bepaal je bereik: Omschrijf waarom je de SROI wilt berekenen; de doelgroep bepalen; definieer de doelstellingen en zakelijke activiteiten welke moeten worden overwogen, bepaal welke middelen (werk, informatie, tijd) beschikbaar zijn en ook welke periode het betreft (jaren).
2. Belanghebbenden identificeren en ordenen: Stel jezelf de volgende vragen: Wie ontvangt er een directe uitkering? Wie draagt er bij met werk?; Wie brengt kapitaal mee?; Wie lijdt er schade (maatschappelijk, milieu, etc.)
3. Definieer Input-Output-Resultaat voor elke mogelijke stakeholder:

• INPUT: Bepaal alle investeringen, middelen en productiefactoren die worden ingezet om de activiteiten uit te voeren (tijd, financiële middelen, vaste kosten, vrijwilligers, schulden, consultancy, enz.). De waarde van alle input moet te gelde kunnen worden gemaakt.
• OUTPUT: Alle tastbare resultaten van de uitgevoerde activiteiten (product, dienst, enz.) omzetten in numerieke indicatoren (aantal cursussen, aantal producten, aantal opgeleide jongeren, enz.).
• OUTCOME: De voordelen (veranderingen) voor elke belanghebbende die voortvloeien uit de bedrijfsactiviteit (aantal jongeren dat een baan vindt)?

1. Definieer de uitkomstindicatoren en monetaire evaluatie: evaluation:

• INDICATOREN – Resultaat moet worden beschreven in meetbare indicatoren.
• DATA – Data wordt gebruikt om uitkomstindicatoren te meten. Verzamel bestaande gegevens of definieer de verzameling van nieuwe gegevens voor toekomstige evaluaties.
• MONETAIRE WAARDEN – De indicatoren worden door middel van verschillende technieken te gelde gemaakt. Ken ook een geldwaarde toe aan indicatoren die geen marktprijs hebben als gevolg van de match tussen vraag en aanbod.

Technieken om geld te verdienen met indicatoren:

Kostprijs gebaseerd: Er zijn vergelijkbare kosten of marktprijzen

• Incurred Losses Method (ILM): kosten van negatieve situaties: ongeval, werkloosheid (WW, ziekenhuisopname, etc.)
• Hedonic Price Method (HPM): verschil in waarde bepaald door contextfactoren (veiligheid in een buurt door waarde huizen).
• Cost Prevention Method (CPM): kosten van kostenpreventie
• Travel Cost Methode (TCM): bereidheid om voor het proces te betalen om een product/dienst te ontvangen.

Waarde gebaseerd: Er zijn geen indicaties van kosten of prijs

Contingente waardering (CVM): bereidheid om te betalen voor goederen en diensten die van onschatbare waarde zijn (vrije tijd, landschap, behoefte, welzijn).

Een voorbeeld van een gids die SROI toegankelijk maakt voor een groot aantal doelgroepen, ook voor mensen met beperkte middelen: https://commdev.org/pdf/publications/Measuring-Value-A-Guide-to-Social-Return-on-Investment.pdf

Standaard GECES en de ‘Theory of Change’

De GECES-norm is in 2014 officieel goedgekeurd door de Europese Commissie met als doel een systematische methode te ontwikkelen om sociaaleconomische voordelen van sociale ondernemingen te meten; aantonen hoe in sociale ondernemingen geïnvesteerd geld hoge besparingen en inkomsten oplevert; overeenstemming te bereiken over één Europese methodologie die in de hele Europese sociale economie zou kunnen worden toegepast. Deze pan-Europese norm voor impactmeting heeft tot doel sociale ondernemingen in staat te stellen alle activiteiten van een organisatie in kaart te brengen om van daaruit te kijken waar waarde kan worden toegevoegd en concurrentievoordeel kan worden gecreëerd. Dit is gebaseerd op de Impact Value Chain (ook bekend als de 'Theory of Change' of 'Logic' Model').

GECES verdeelt de meting in vier hoofdelementen:

1. PROCES - Een gemeenschappelijk meetproces dat is ontworpen om verslag te doen van de interventie, de resultaten en hoe deze worden bereikt, ook bekend als de ‘vijf fasen voor sociale ondernemingen’ met als doel het meten van sociale impact.
2. NORMEN – Bepaalde universele en verplichte kenmerken, van acceptabele kwaliteit, die de openbaarmaking van metingen (rapportage) omschrijven
3. FRAMEWORK - Matrix met de uitkomsten..
4. INDICATOREN - Methode die wordt ingezet om een veronderstelde waarde of maatstaf voor de resultaten en de impact te bepalen.

Vijf stappen voor sociale ondernemingen om de impact meting toe te kunnen passen:

1. Bepaal de doelstellingen van de verschillende partijen over het zoeken naar de juiste meting van de betrokken dienst of het geleverde product.
2. Identificeer stakeholders: Wie heeft er profijt bij en wie levert in. Wat en hoe?
3. Stel relevante metingen op: De sociale onderneming plant haar interventie en bepaald wanneer de activiteit resultaat heeft en het effect bereikt waar de begunstigden en belanghebbenden het meest belang bij hebben. De weg van activiteit naar impact heet veranderingstheorie van de sociale onderneming. Deze theorie is bepalend en stelt de meting vast die het meest geschikt is om de veranderingstheorie en de bereikte effecten uit te leggen zodat het voor akkoord naar de belangrijkste stakeholders kan.
4. Meten, valideren en waarderen: Beoordeel of de beoogde resultaten in de praktijk ook daadwerkelijk worden bereikt, of ze duidelijk zijn voor de belanghebbende en of ze waardevol zijn voor die belanghebbende.
5. Rapporteren, leren en verbeteren: Naarmate de diensten worden geleverd en de metingen van hun effectiviteit bekend worden kunnen de resultaten regelmatig en zinvol worden gerapporteerd aan interne en externe doelgroepen.

Elk van de vijf fasen van het hierboven beschreven proces is relevant en betreft belanghebbenden op alle niveaus, van investeerders tot gebruikers van diensten. In de zelfreflectievragen hebben we een tabel opgenomen die je naar de te beantwoorden vragen leidt.

De GECES-standaard is gebaseerd op de ‘Theory of Change’ die verwijst naar de middelen (of causale keten) waarmee activiteiten resultaten bereiken en daarbij middelen (input) gebruiken, rekening houdend met variabelen in de dienstverlening en de keuzevrijheid van de gebruikers. Het vormt zowel een plan over hoe het resultaat moet worden bereikt, als een uitleg over hoe dat resultaat is bereikt (achteraf uitgelegd).

De volledige gids kan hier in verschillende talen worden gedownload: https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/0c0b5d38-4ac8-43d1-a7af-32f7b6fcf1cc

Global Reporting Initiative

De GRI-normen stellen elke organisatie - groot of klein, particulier of openbaar - in staat hun impact op de economie, het milieu en de mensen te begrijpen en erover te rapporteren. Ze zijn als modules ontworpen om het overzichtelijk te maken hoe de organisatie haar (maatschappelijke) impact beheert en realiseert.

De aanpak bestaat uit 3 modules

1. Universele normen, waaronder mensenrechten en boekenonderzoek op het gebied van milieu. GR1 Foundation: somt de eisen op waaraan een organisatie moet voldoen om rapporteren in overeenstemming met de GRI-normen en hoe rapporten van goede kwaliteit moeten worden gemaakt. GR2: Algemene toelichting die details geeft over de organisatie (profiel, schaal, enz.) en context biedt voor het begrijpen van de impact van de organisatie. GR3 Material Topics legt uit hoe je kunt bepalen welke onderwerpen het meest relevant zijn voor de beoogde effecten.
2. Sectornormen: Dit bestaat uit een overzicht waarin de kenmerken van de sector zijn opgenomen inclusief de activiteiten en zakelijke relaties die de impact ervan kunnen ondersteunen. Het hoofdgedeelte van de norm somt vervolgens de waarschijnlijke ‘G3 Material Topics’ voor de sector op.
3. Themanormen: lijst van publicaties, relevant voor een bepaald onderwerp. Voorbeelden zijn normen op het gebied van afval, veiligheid en gezondheid op het werk en belastingen.

Meer lezen? https://www.globalreporting.org/media/wtaf14tw/a-short-introduction-to-the-gri-standards.pdf.

Download hier de normen, ze zijn beschikbaar in verschillende talen: https://www.globalreporting.org/standards/download-the-standards/

Triple bottom line, de drie P’s

De Triple Bottom Line is een boekhoudkundig raamwerk dat drie prestatiedimensies omvat: sociaal, ecologisch en financieel. De methode verschilt van traditionele rapportagekaders omdat het ecologische (of milieu-) en sociale maatregelen omvat die soms moeilijk meetbaar kunnen zijn.

Het integreert economische, ecologische en sociale waarde creatie als kern van het bedrijfsmodel van een organisatie. Drie categorieën vormen de triple bottom line:

1. People: dit zijn ALLE belanghebbenden waaronder medewerkers, gemeenschappen (waarbinnen een organisatie opereert), individuen (uit de toeleveringsketen), toekomstige generaties en klanten. Het meet sociale variabelen die te maken hebben met gelijkheid, sociale hulpbronnen, gezondheid, welzijn en kwaliteit van leven.
2. Planet: betreft de gevolgen die bedrijven hebben voor het milieu, de gemeenschap en de economie en het belang van mondiale vraagstukken zoals klimaatverandering en sociale rechtvaardigheid. Het meet omgevingsvariabelen die verband houden met natuurlijke hulpbronnen, water- en luchtkwaliteit, energiebesparing en landgebruik.
3. Profit/Prosperity: Weerspiegelt de systemische aard van de aanpak door economische variabelen toe te voegen aan de bottom line en kasstroom. ‘Triple bottom line’ winsten worden op een veel bredere manier gemeten dan alleen in de euro's die worden toegevoegd. Winst kan ook op deze manier worden gemeten aangezien winst ook kan worden beoordeeld in termen van impact op economische groei, bedrijfsinnovatie en zakelijke besluitvorming.

Het nadeel van het raamwerk is dat het niet één specifieke methode biedt om de impact te meten. Maar verschillende tools biedt die je kunt gebruiken om elk van de 3 hierboven genoemde P's te meten.

Voor People verwijst het Global Reporting Initiative naar de sociale impact van je bedrijf.

Op dezelfde manier kunnen de GRI-indicatoren ook voor de Planet worden gebruikt en in het bijzonder met betrekking tot de milieu-impact. De meest gebruikte indicatoren hierbij zijn: Gebruik van hernieuwbare energie en energieverbruik (direct en indirect); hoeveelheid materiaal dat wordt gerecycled; hoeveelheid water onttrokken aan lokale waterbronnen of NOx (stikstofoxide)-, SOx (zwaveloxide)- en BKG (Broeikasgas)-emissies.

Naast de meer traditionele winst- en bedrijf gerelateerde indicatoren bestaan er aanvullende vragen, relevant voor de meting van economische duurzaamheid van de onderneming. Voorbeelden van dergelijke vragen zijn:

• Helpt jouw bedrijf lokale leveranciers om in bedrijf te blijven en te innoveren? Of brengen jouw activiteiten de lokale economie in gevaar?
• Betaal jij je werknemers voldoende om economische groei en bestedingen te stimuleren? Of verkleint je beloningsbeleid de lokale economie?
• Kies je voor materialen die economisch een goede investering zijn? Of koop je goedkopere producten die op andere vlakken voor problemen zorgen? Koop je bijvoorbeeld chemische producten met een lage uitstoot of goedkopere producten met een hoog VOS (vluchtige organische stoffen) -gehalte die de naleving van het milieu in gevaar brengen?

Het raamwerk is een hulpmiddel voor het evalueren van bedrijfsbeslissingen omdat door het contrast van de beslissingen niet alleen het economische (winst)perspectief wordt gevormd. Door jezelf af te vragen wat de gevolgen zijn van de beslissing die je neemt voor je werknemers, de gemeenschap of leveranciers of voor het milieu of sociale rechtvaardigheid, en deze mee te laten wegen in de uiteindelijke beslissing die je neemt, zal je in staat zijn om een duurzame sociale onderneming te runnen.

^[1] Een impactinvesteerder streeft ernaar zowel financiële als duurzame waarde te genereren. Hij bestaat uit een geheel van beleggingsbenaderingen die milieu-, sociale en bestuurskwesties en ethische kwesties in de financiële analyse en besluitvorming integreren.