Leermateriaal - Wat is een sociale onderneming?

Er bestaat geen algemene omschrijving van het begrip sociaal ondernemen. Er bestaan wel veel definities en een grote verscheidenheid aan organisatievormen die gebruikt worden door sociale ondernemingen over de hele wereld.

Een algemene omschrijving van "sociale onderneming" is “het gebruik van zakelijke tools om in een sociale behoefte te voorzien”.

De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) definieert sociale ondernemingen als "elke particuliere activiteit die wordt uitgevoerd in het algemeen belang, georganiseerd met een ondernemersstrategie, maar waarvan het hoofddoel niet het maximaliseren van winst is maar het bereiken van bepaalde economische en sociale doelstellingen. Ook bezit de sociale onderneming het vermogen om innovatieve oplossingen te bieden voor problemen als sociale uitsluiting en werkloosheid” (OESO, 1999).

Meer recentelijk heeft de Europese Commissie een sociale onderneming gedefinieerd als "een speler in de sociale economie die als hoofddoel heeft sociale impact te hebben in plaats van winst te maken voor zijn eigenaars of aandeelhouders. Zij opereert door op ondernemende en innovatieve wijze goederen en diensten aan de markt te leveren en gebruikt haar winst vooral om maatschappelijke doelstellingen te realiseren. Het bedrijf wordt op een open en verantwoordelijke manier beheerd en omvat in het bijzonder werknemers, consumenten en belanghebbenden die door haar commerciële activiteiten worden beïnvloed” (Mededeling van de Commissie, 2011/682 definitief).

NESsT, een internationale professionele ondersteuningsorganisatie die zich al anderhalf decennium bezighoudt met uitgebreide en complexe hulp aan sociale ondernemingen, gebruikt de term sociale onderneming, rekening houdend met Europese normen, als volgt:

“…sociaal ondernemen is een bewust geplande ondernemersactiviteit die is opgezet om maatschappelijke problemen op een innovatieve manier op te lossen. Sociale ondernemingen kunnen non-profitorganisaties zijn die bedrijfsmodellen gebruiken om hun kernmissie te bereiken en het kunnen bedrijven zijn die naast hun zakelijke doel een significante maatschappelijke impact nastreven. Hun uitgangspunt is dubbele optimalisatie, dat wil zeggen het afstemmen en balanceren van economische en maatschappelijke doelen. ”

De meeste definities omschrijven sociale ondernemingen als non-profit. Anderzijds sluit de wet for-profit ondernemingen niet uit en de internationale trend wijst duidelijk op de toename van for-profit sociale ondernemingen (Chhabra, 2015). Typische voorbeelden hiervan zijn sociale ondernemingen die langdurig werklozen of kansarmen willen helpen bijvoorbeeld door een restaurant te runnen dat niet alleen voedsel biedt aan kansarme mensen, maar hen ook van werk en dus inkomen voorziet.

In Europa verenigt de sociale economie entiteiten zoals coöperaties, verenigingen, onderlinge maatschappijen en stichtingen. Sociale ondernemingen nemen verschillende rechtsvormen aan in verschillende landen in Europa. Deze vormen omvatten solidariteitsondernemingen, coöperaties of sociale coöperaties met beperkte aansprakelijkheid, coöperaties van collectief belang. Een evaluatie van de juridische structuren en wetgeving in een aantal Europese landen (waar nationale wetten zijn aangenomen die sociale ondernemingen reguleren) laat zien dat deze wetten gemeenschappelijke problemen inclusief de definitie van sociale onderneming behandelen; activaspreiding; stakeholder- en bestuurssystemen; en verantwoording en verantwoordelijkheid richting interne en externe belanghebbenden. Deze nationale wetten bieden verschillende juridische oplossingen op basis van specifieke culturele contexten.

Ook moet onderscheid worden gemaakt tussen 'echte' sociale ondernemingen en ondernemingen die vooral in het bedrijfsleven actief zijn, met als missie en/of belangrijkste bedrijfsdoelstellingen onder meer duurzaamheid, milieubescherming, werkgelegenheidsvergroting of verbetering van de kwaliteit van de sociale uitkeringen. Dit is het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen, MVO (Győry, 2010).

In Europa zijn sociale ondernemingen actief in een breed spectrum van activiteiten en op veel verschillende gebieden, waaronder sociale diensten, onderwijs, huisvesting, milieu, cultuur en kunst, en toerisme door middel van nieuwe activiteiten zoals hernieuwbare energie, eerlijke handel en vervoer.

Voorbeelden van succesvolle sociale ondernemingen vind je hier: CASE STUDIES

Het belangrijkste criterium voor sociale ondernemingen is waarde creatie: in het belang van duurzaamheid is het nodig om naast het sociale doel ook in de marktbehoeften te voorzien (bijvoorbeeld het in dienst nemen van mensen met een handicap) en kwaliteit bieden, concurrerende producten en diensten.